NAZAN BAYKAN

Yazar : NAZAN BAYKAN


COVİD 19 A BAĞLI OLARAK GÖZ HEKİMLİĞİ VE GÖRME AÇISINDAN SEREBRAL PALSİLİ   ÇOCUK SAHİBİ AİLELERİN BİLMESİ GEREKENLER

 

DOÇ. DR. Z. NAZAN BAYKAN

SERBEST GÖZ HEKİMİ/İSTANBUL

WWW.nazanbaykan.com

 

Serebral palsili (SP) çocuğu olan aileler için, corona pandemisinin gerek aile, gerek çocuk açısından bir çok zorluğu beraberinde getirdiği tartışılmaz. Ancak benim disiplinim açısından, ben COVİD 19 un  göz hastalıklarından hangilerine sebep olduğuna değindikten sonra konu ile ilgili yapılması gerekenler ve uzaktan öğrenmenin okul yaşamına yoğun olarak katıldığı bu dönemde, görme engelli SP li çocuklarımız açısından geçerli olan  konulara açıklık getireceğim. 

Dİsability and Health dergisinin mayıs sayısında  gelişimsel yetmezliği olan kişilerde covid 19 enfeksiyonu sonrası ölüm oranının, tipik gelişim gösteren kişilere göre daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Çalışma da covid 19 olan 30282 vakanın  serebral palsi, bilişsel yetmezlik, Down sendromu gibi teşhisi olan 474 vakada ölüm oranı, 18-74 yaş arasında, tipik gelişenlerde %2.7 iken, % 4.5  olarak verilmiştir. 18 yaş altında da aynı oranlar bulunmuştur. Bu sonuçları, dezavantajlı grup olarak niteleyebileceğimiz   vakalarda ki sistem hastalıkları; diyabet, hipertansiyon, ilave engeller , hareket kısıtlılığı , alınan ilaçlar, sosyoekonomik koşulların zayıflığı, sağlık sistemine ulaşım güçlükleri nedeni ile izah etmek mümkündür.

 Aralık 2019'dan beri, yüksek ateş bulaşıcı, şiddetli akut solunum yolu  belirtileri ile seyreden koronovirüsü ilk bildiren, Çinli hastalarda yayılmasıyla ilgili endişeleri dile getiren ilk sağlayıcılardan biri, bir göz doktoru olan Li Wenliang'dı. Daha sonra COVID-19'dan öldü. Covid 19 un bazı hastalarda göz dışı tabakası olan konjonktiva da iltihaplanma, konjonktivit yaptığına dair yayınlar vardır.  Pandeminin çok yeni olması, bilimsel araştırma ve sonuçlarının daha erken çocukluk döneminde olması nedeni ile kesin bir şey söylemek mümkün değildir ancak bazı bildiriler konjonktivit ile başlayan vakalara vurgu yapmaktadırlar. 

Klinikte,  enfekte hastalar konjonktivi varsa , göz kızarıklığı, oküler tahriş, yabancı cisim hissi, yırtılma ve sulanma, subkonjonktival kanama  gibi bulgularla  ı ile başvurabilirler. Bu semptomlar, COVID-19'un ciddi sistemik semptomları olan hastalarda daha şiddetli olarak görülür. ancak nadiren hastalığın ilk belirtisi olarak ortaya çıkabilirler. Diğer viral enfeksiyonlarda olduğu gibi, COVID-19'un oküler belirtilerinin kendiliğinden sınırlı olduğu ve semptomatik bakımla yönetilebileceği varsayılmaktadır. Tedavide konjonktivit de uygulanan rutin ilaçlar kullanılır. Konjonktiva, yani gözümüz hastalığın sisteme alınması, akut solunum yolu enfeksiyonuna yakalanma için uygun ortam sağlar. Göze giren virüsler   konjonktivite neden olmasa dahi, göz yaşı yolları ile burnumuzdan solunum sistemine ulaşarak hastalığa yakalanmamıza neden olabilir .

RESİM 1. Konjonktivitde görülen kızarıklık, ödem

SP li çocuklarımızda, kontakt lens kullanıyorsak veya bakım yapan anne, kişi kontakt lens kullanıyorsa bu kişilerin bu dönemde lens yerine gözlük kullanmaları daha uygun olur. Yapılan çalışmalar kişilerin kontakt lens nedeni ile ellerini gözlerine daha sık götürdüklerini göstermektedir. Bu durumda covid-19 a yakalanma riskini arttırır. Yayılımı engellemek için sosyal izolasyon ve korunma son derece önemlidir. Bunun yanında el yıkama hijyeni, kirli eller ile göz-burun-ağız temasından kaçınılması ve sosyal mesafeye uyum büyük bir önem taşımaktadır.

 Kontakt lens kullanımı zorunlu ise, TOD (Türk Oftalmoloji Derneği) aşağıdaki kullanım koşullarını önermektedir:

 

    • Öncelikle günlük kullan-at lenslerin tercih edilerek her akşam atılması 
    • Kontakt lenslerin önerilen zamanda (Tercihen günlük, en fazla 2 hafta-1 ay) değiştirilmesi 
    • Planlı replasman lenslerin her akşam çıkarılarak lens solüsyonun da önerilen süre ile dezenfekte edilmesi ve lens kabı hijyenine özen gösterilmesi
    • Grip veya nezle belirtileri ve ateş-öksürük bulguları varlığında kontakt lens kullanımının sonlandırılması 
    • Göz de sulanma, kızarıklık, ve çapaklanma varsa kullanılmaması
    • Lens takılması ve çıkarılması öncesi su ve sabun ile en az 20 sn el yıkama       sonrası temiz bir kağıt havlu ile el kurulanması şarttır.

 

 

.Gözlük kullanan hastaların da, viral etkenlerin gözlükler üzerinde diğer sert yüzeylerde olduğu gibi saatler/ günler boyunca canlı kalabileceği hakkında bilgilendirilmesi ve özellikle riskli ortamlarda gözlüklerini de dezenfekte etmeleri yönünde uyarılması faydalı olabilir.

 

Anne ve bakıcılar çocuğa tuvalet de yardımcı oluyorlarsa, tuvalet eğitimi ve hijyeni de dikkat edilmesi gereken konulardır.

 

 Peki serebral görme bozukluğu olan çocuklar ve aileleri için bu sürede yaşananlar aileleri nasıl etkilemektedir? Çocuklar bu etkilenim sonrası nasıl davranış biçimi sergilemektedirler? Rutinin bozulması, okul eksikliği ve kısıtlı aile yaşamının stresleri, bazıları için böyle yaşamayı, zorluklarla başa çıkmayı zorlaştırmıştır. Ancak bu dönem ailelerin, çocuklarında ki işlevsel görme becerilerini değerlendirmeleri, onları günlük yaşam rutinlerinde planlı olarak görmeyi kullanacak şekilde eğitmeleri için çok kıymetli bir fırsat dönemi de olabilir. Burada olmaz ise olmaz annenin motivasyonu ve olumlu duygu durumudur. Bu dönemde;

 

  • Çocuğun kişilere bakma ve odaklanma süreleri,
  • TV da hangi programları izliyor, hızlı seyirli olanları mı? Yavaş hız da olanları mı?
  • Boşluk da hangi büyüklükte ki cismi,  hangi mesafede fark ediyor, tanıyor? 
  • En sevdiği renk nedir?
  • Ses ve görme duyusunu birlikte kullanıyor mu?
  • Görerek, bakarak motor işlemleri yapıyor mu?
  • Anne-babanın, kardeşlerin endişeleri çocuğu nasıl etkiliyor?
  • İnsanların beden dilini, duygu durumlarını, mimiklerini algılıyor mu? Nasıl tepki veriyor?

 

Listeyi uzatmak çok mümkün. Anne-babalar bu konuda ki izlenimlerini, göz hekimleri ile paylaşarak çocuğun görmeyi kullanma re/-habilitasyon programına çok önemli katkı sağlamış olurlar. Pandemi öncesi yoğun  koşuşturma içinde olan ailelerin buna bu dönemde zaman bulabileceği düşüncesindeyim.

 

Uzaktan eğitim döneminde, SP de serebral görme bozukluğu olan çocuklarımız da bilgisayar ekranına bakma zorluğu, bakmayı reddetme bir çok anne tarafından bana iletilen bir konu. Günlük yaşamda arkadaşları ile belli çevre koşullarında bir arada olan çocuk, ekranda kişileri, resimleri tanıma sorunu yaşayabilir. Onlarla bu şekilde teması, iletişimi reddedebilir. Özellikle okul öncesi dönemde buna çok rastlıyoruz. Ekrana bakmayı kolaylaştırmak ve öğrenmeyi sağlamak için anne ve sunucuların dikkat etmesi gerekli bazı konulara değinmek istiyorum.

 

Öncelikle çocuğun ekrana baktığı ortam loş olmalıdır ki çocuk ekrana odaklansın.

 

Sunucuların aşağıdaki uygulamaları yapmaları yararlı olur:

 

  • Gösterdikleri materyalin, çocuğun tanıdığı, bildiği materyal olması
  • Yavaş yavaş, tane tane konuşarak çocuğun algılaması için süre tanınması, acele edilmemesi
  • Çocuğun sevdiği renkte materyal kullanımı
  • Materyallerin tek tek gösterilmesi, gereğinde üstten veya arkadan ışık tutarak belirginleştirilmesi,
  • Kıyafet seçiminde koyu renklerin ve desensiz giysi seçimi,
  • Sunucunun arka planının da karmaşa olmaması
  • Hareketlerin yavaş uygulanması ve her şeyin kelimelerle izah edilmesi
  • Çocuğun dikkat süresi göz önüne alınarak sık ara verilmesi

 

Ailelerin de dikkat edeceği özellikler vardır:

 

  • Bakılan ekrana gelen ışığı ayarlamak, kamaşma olmamasına dikkat etmek
  • Ekranı, monitörü siyah bir zemin üzerine koyup çevresinde dikkat dağıtacak biblo gibi cisimler kaldırılmalı
  • Ekran arkasında karmaşa olmamalı
  • Ekran çocuğun kullandığı en iyi görme alanına yerleştirilmeli
  • Çocuk hangi pozisyonda izleyecek, ergoterapist ile belirlenmeli
  • Ekranda gördüğü kişi, ve arkadaşlarının resmi gösterilerek tanıtılmalı

 

Çok kısa olarak değindiğim bu konular dışında en önemli konuya değinmek istiyorum. Evet biliyorum anneler özellikle bu dönemde çok yorgun ama çocuğunuzun gelişimi en çok sizin elinizde. Siz çocuğunuza sevginizi ne denli çok gösterir, ne denli onu motive ederseniz çocuğunuz kendi kapasitesi içinde o denli çok gelişecektir. Hijyen kurallarına dikkat ederek, sosyal mesafe sağlayarak ve maskelerimizi kullanarak, sağlık bakanlığı ve DSÖ nün sayfalarını takip edip, uygulayarak çocuklarımızla birlikte her şeyin çok güzel olacağına inanıyorum.

 

KAYNAKLAR:

 

https://www.perkins.org/india/perkins-india-covid-19-response-plan

https://jamanetwork.com/journals/jamaophthalmology/fullarticle/2764083                                                                                                                                            https://www.disabilityscoop.com/2020/06/08/people-with-developmental--  -disabilities-more-likely-to-die-from-covid-19/28434/             -https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556093/                                                                                                                  

      https://www.perkinselearning.org/technology/blog/access-and-engagement-   survey-covid-19-remote-education-students-visual-impairments      https://koronavirus.todnet.org/post/covid-19-ve-kontakt-lens-